De Tunen
Ryptsjerk, een dorp in de Noordelijke Friese Wouden, kent een sterke gemeenschapszin, verenigingsleven en diepgewortelde tradities. Het licht golvende landschap rondom Ryptsjerk, de Trynwâlden, is uitzonderlijk voor Friesland. Het tekent zich als een voorpost af tussen laagveen aan west- en oostzijde (resp. De Wielen en Bûtenfjild) en de klei van Oostergo aan de noordzijde, waar het gebied naar afwatert. Dit omringende landschap verklaart het culturele verleden van binnenvissers, kooikers, rietsnijders, turfstekers en later ook kleine boeren, die afhankelijk waren van dit landschap. Deze geschiedenis heeft Ryptsjerk gemaakt tot een hechte gemeenschap. Dit verleden toont zich in kleine boerderijen, blokschuren en
vissershuisjes langs de Ryptsjerkster Feart. Veel van die oorspronkelijke bebouwing is verdwenen, maar bij de entree van het dorp is nog een goed bewaard gebleven en opvallende blokschuur te zien die van architectuurhistorisch en typologisch belang is, omdat deze regionale zeldzaamheid en gaafheid kent. Blokschuren hebben een eenvoudige, functionele archetypische hoofdvorm in een vierkant (de tas), die gebaseerd is op het opbergen van hooi. Deze schuren waren meestal volledig uit hout geconstrueerd en met hout bekleed en bedekt met pannen. Door de eenvoudige opzet, karakteristieke vorm, lokale betekenis en materiaalgebruik vormen ze een inspiratiebron voor dit plan.
In opdracht van Planhus hebben wij een zestal tweekappers ontworpen in De Túnen, een buurtje ten noorden van het historische hart van Ryptsjerk. De houtskelet-woningen zijn opgezet vanuit het eenvoudige vierkante maatraster van de ‘tas’ en de piramidevormige kap, beide vormkenmerken van de blokschuur. Deze tas is met hout bekleed dat in twee richtingen is aangebracht, zodat maat, schaal en structuur sterk geaccentueerd wordt. In de vlakken binnen dit vierkante raster zijn de gevelopeningen aangebracht.
Aan de voorzijde schiet de kap enkele meters door zodat de woningen een
lage goot en veranda aan de straat krijgen, passend bij de dorpse schaal van Ryptsjerk. De overdekte ruimte biedt een geborgen zitplek op gepaste afstand van de openbare weg, waar het mogelijk is een praatje te maken met buren. Iedere woning kent de mogelijkheid om naar de zijkant uit te bouwen. Hier zijn diverse variaties mogelijk, die passen bij hoe schuren in de tijd zin uitgebreid als er extra ruimte nodig was voor kleinvee of opslag. Deze zijbeuken zorgen voor verscheidenheid binnen de vaste maatstructuur want kunnen naar wens verschillende invullingen krijgen; van carport tot tuingerichte slaapkamer/badkamer.
De achtertuinen worden omzoomd door singelbeplanting. De Túnen bevindt zich in een ‘kamer’, een met houtsingels omzoomde kavel, de groene omranding waarbinnen het plan is ingebed. Het past bij hoe percelen in de Friese Wouden eeuwenlang werden gescheiden. Dit creëert een fraai coulissenlandschap. De met eiken en berken beplante wallen zijn ontstaan vanaf de 18e eeuw en dienden het tegengaan van stuivende akkers op deze zandgronden. Bovendien fungeerden ze als veekering en als leveranciers van
geriefhout. Met het respecteren van het plaatselijke, historische coulissenlandschap past het om de kenmerkende en herkenbare typologie van de blokschuur als uitgangspunt te nemen voor ons ontwerp. Vorm en betekenis verwijzen naar het culturele verleden van de Ryptsjerker. Een verleden van hard werken, afhankelijkheid van wat het land bracht, en een hechte gemeenschap dat daaruit ontstond.
Opdrachtgever: Planhus
Locatie: De Tunen, Ryptsjerk
Status: Vergund, Verkoop
